Bildung

Bildung: de eindeloze reis van het individu richting zichzelf

In de humanistische traditie spreken we van het ontwikkelen van hogere menselijkheid, van bildung. Aan het eind van de 18e eeuw werd het begrip in Duitsland door onder andere Willem von Humboldt geïntroduceerd om de ‘Bestimmung des Menschen’ (de bestemming van de mens) aan te duiden. Het begrip werd eerder (1762) in Frankrijk belicht door Jean-Jacques Rousseau, die het uitwerkte als ‘het kritisch opvoeden met als doel te kunnen ontsnappen aan maatschappelijke verwachtingen en het vermogen op te groeien naar je eigen natuur’. Bildung had de taak de menselijke geest te ontwikkelen, ontvouwen en verlichten, om haar onafhankelijk te maken. Masschelein en Ricken schrijven het volgende: “Bildung is the endless voyage of the individual towards him/herself as part of an ideal humanity. Bildung could therefore be described as a social figuration combining both elements: individuality and sociality.”

De focus op zowel het individu als de mensheid in zijn geheel wordt door Joep Dohmen ‘sociale levenskunst’ genoemd. Dohmen baseert zijn filosofie van de levenskunst op het concept van bildung zoals het beschreven wordt door Bieri. Deze laatste onderscheidt negen aspecten van bildung:

  • Nieuwsgierigheid naar de wereld en daarbij een focus op wat jij zelf belangrijk vindt.
  • Een kritisch bewustzijn hebben: inzien waar de grenzen van kennis en weten liggen.
  • Nieuwsgierigheid naar het verleden om te begrijpen uit welke cultuur je bent voortgekomen, maar ook om andere invalshoeken te leren kennen.
  • Het ontwikkelen van een balans tussen het behouden van je eigen morele standpunten en het herkennen van die van anderen.
  • Het vermogen om uit te drukken hoe je over iets denkt, wat je begrepen hebt en hoe.
  • Het hebben van zelfkennis: weten wie je bent en kritisch kunnen zijn over wat je wilt veranderen.
  • De mogelijkheden kunnen zien van beïnvloeding van anderen op je leven, maar ook de grenzen daarvan kunnen aangeven.
  • Ervoor open staan om je te laten raken door ervaringen van bijvoorbeeld vreugde of geluk.
  • Betrokkenheid op de samenleving en je kunnen engageren met misstanden.

De missie van Centrum Humanistische Vorming om ‘jongeren zodanig te doen begeleiden dat zij zichzelf kunnen vormen in het perspectief van een persoonlijk ervaren zinvol leven in een menswaardige en duurzame samenleving’, sluit naadloos op het concept van bildung aan, en wordt in Met hoofd, hart en handen…, het koersplan 2011-2015 van Stichting HVO, humanistische vorming genoemd.

“Jezelf vormen en ontwikkelen betekent dat je innerlijke reikwijdte toeneemt. Je krijgt meer visie, daadkracht en een groter hart,” vat Dohmen de visie van Bieri op bildung samen (hoofd, hart en handen). “Dat is de meest fantastische ervaring die je als mens kunt opdoen,” voegt hij er aan toe. Als Centrum HVO dragen we daar natuurlijk graag onze steen aan bij. In 2016 richten wij onze aandacht op het voortgezet onderwijs en de integratie van bildung en brede vorming in het schoolprogramma. Op 12 oktober organiseren wij een inspiratiedag Leren voor het Leven op landgoed De Horst.

Meer lezen

Deze pagina delen