Mensenrechteneducatie is morele basis voor samenleven

6 juli 2015

Nederlandse jongeren weten veel minder over mensenrechten dan hun Europese leeftijdgenoten. Dat deugt niet, vindt Lizzy Wijnen, onderwijskundig medewerker bij Centrum Humanistische Vorming (Centrum HVO). “Mensen- en kinderrechten zijn de morele basis van onze samenleving en moeten op veel meer scholen deel worden van de cultuur.”

Lizzy Wijnen (5) jul2013Minder dan één op de vijf Nederlandse jongeren kent het Kinderrechtenverdrag, blijkt uit onderzoek van het Nederlands Juristen Comité. Dat is een gemiste kans, vindt het Platform Mensenrechteneducatie waarvan, naast bijvoorbeeld Amnesty en Unicef, ook Centrum HVO lid is. Of mensenrechteneducatie verplicht moet worden op scholen is afgelopen week besproken in de Tweede Kamer.

Waarom vindt Centrum HVO mensenrechteneducatie zo belangrijk?

“Mensen- en kinderrechten zijn een belangrijke bron voor universele seculiere waarden. We werken vooral in het openbaar onderwijs. Die rechten geven een moreel kader waar iedereen het over eens kan zijn. Ze bieden een basis voor gesprek over de mores op school of in de samenleving.”

Is het niet juist ook voor christelijke en islamitische scholen belangrijk. Bijvoorbeeld om vrijheid van levensbeschouwing en seksuele geaardheid te bespreken? 

“Uiteraard is mensenrechteneducatie niet uitsluitend bedoeld voor openbaar onderwijs. Je zou willen dat het een morele en democratische inspiratiebron is voor elke school, ook een religieuze. Ook daar is het goed over die rechten in dialoog te gaan. Op openbare scholen helemaal, want die zijn van de staat en hebben dus geen religieuze bron voor moraal. Daar geeft het een moreel kader voor burgerschapsvorming en persoonlijke vorming. Binnen het Humanistisch Vormingsonderwijs (HVO) gaan we natuurlijk uit van humanistische kernwaarden, zoals vrijheid en gelijkheid. Die voegen we toe.”

Kun je een voorbeeld geven van het nut van les in mensenrechten?

“Je kunt door te filosoferen met kinderen mensenrechten tegen elkaar afwegen en dat beargumenteren. Ze zijn namelijk weleens tegenstrijdig. Zoals het recht op veiligheid en dat op privacy. Je mag niet in elkaar geschopt worden. Maar wat als kinderen op social media afspreken een kind om 15.00 uur op te wachten en te gaan pesten? Leraren mogen vanwege privacy niet op telefoons kijken. Vind je dat het voor de veiligheid dan wel mag? Welk recht vind je hier het belangrijkst? Dat zet kinderen heel erg aan het denken en levert goede gesprekken op. Dan werk je meteen aan de humanistische waarden redelijkheid en kritisch denken.

Canadees onderzoek* wijst uit dat er op kinderrechtenscholen veel betere verhoudingen zijn tussen leerlingen, maar ook tussen docenten onderling. Er wordt minder gepest, er is minder uitval, door burn-out bijvoorbeeld, en meer democratie. Mensenrechten zijn deel van de schoolcultuur. Dat zie je aan een leerlingenraad, betrokkenheid bij de omgeving en de maatschappij en de dialoog als belangrijke werkvorm.”

Hoeveel scholen geven mensenrechteneducatie?

“Eenderde van de scholen doet expliciet iets aan kennis over kinderrechten. Dan telt het al mee als kinderen 3 kinderrechten kunnen noemen. Maar je moet kennis, vaardigheden, houding en maatschappelijke betrokkenheid juist combineren. En dat doen Nederlandse scholen slecht.”

Waarom zo weinig?

“Scholen zijn soms bang dat het weer iets extra’s is. En ze moeten al zo veel: obesitas bespreken of kindermishandeling, seksuele diversiteit of gedrag op social media. Maar mensenrechteneducatie kan juist een bedding voor al die onderwerpen zijn. Scholen denken ook dat het in Nederland wel goed zit met de mensen- en kinderrechten. Dat valt dus tegen, want het gaat niet alleen om kinderarbeid, maar ook om pesten. En het is dus gevaarlijk te denken dat je er bent. Je moet het onderhouden, in je hoofd en je hart.”

Lobby

Tijdens het Kameroverleg is weinig vooruitgang geboekt. Minister Plasterk heeft staatssecretaris Dekkers een ‘vormvrij’ advies gegeven iets met mensenrechten te doen. Leraren en docenten willen wel: ongeveer 80 procent van de docenten voor de basisschool en 60 procent van het voortgezet onderwijs vindt kinderrechteneducatie belangrijk, onderzocht het VN-kinderfonds. Het Platform, dat al 17 jaar pleit voor mensenrechteneducatie, lobbyt nu bij het Platform #Onderwijs2032, dat in november met een advies komt voor de inhoud van het toekomstig onderwijs.

*) Covell, K., Howe, R.B. & MacNeil, J.K. (2008). Rights, Respect and Responsibility: Final Report on the County of Hampshire Rights Education Initiative. Nova Scotia, Canada: Children’s Rights Centre, Cape Breton University*

Deze pagina delen