Durf te doen! Filosoferen met kinderen

week van de opvoeding 2013De training ScherpZinnig! Filosoferen met kinderen is momenteel in volle gang. Afgelopen week vond de derde van 5 cursusdagen plaats. Alexandra Bronsveld werkt samen met een zeer divers gezelschap van 9 cursisten aan basisvaardigheden om een filosofisch gesprek te leren begeleiden. “Dat klinkt makkelijker dan het is”, vertelt Alexandra. “Je kunt het werk van een gespreksleider vergelijken met het werk van een dirigent. Het ziet er eenvoudig uit, iemand staat wat met een stokje te zwaaien en je denkt: dat kan ik ook! Maar intussen let ze erop of niet steeds dezelfde kinderen aan het woord zijn, beoordeelt ze de filosofische potentie van datgene wat gezegd wordt, houdt ze de lijn van het gesprek vast en stuurt ze het gesprek zodanig dat het thema niet alleen in de breedte maar ook in de diepte verkend wordt. Op al deze lagen is de gespreksleider aan het werk en maakt zij keuzes.”

Wat doe je zoal tijdens de training ScherpZinnig! met de deelnemers?

“Ik begin altijd met de verwondering, creatief denken, en daarna volgt theoretische achtergrond over de geschiedenis van de kinderfilosofie. Tijdens de cursusdagen voeren we filosofische gesprekken waarop gereflecteerd en waarmee geoefend kan worden. Want dat is uiteindelijk de enige manier waarop je kunt leren een goede gespreksleider van filosofische gesprekken te worden: oefenen, oefenen! Soms is het thema het formuleren van een startvraag of manieren om een gesprek te verdiepen. Deze week behandelden we de do’s en dont’s van de gespreksleider. We gaan ook nog verder inzoomen op het landschap van de filosofie, de filosofische onderzoeksgebieden. Uiteindelijk maken de deelnemers lessen, die we bundelen en die iedereen kan meenemen.

Daarnaast probeer ik de deelnemers bewust te maken van bepaalde gevoelens in henzelf, bijvoorbeeld frustratie of onzekerheid, die vaak het leerproces blokkeren. Ik heb hier zelf ook last van gehad. Toen ik ooit een cursus bij Philip Cam volgde, durfde ik eerst niks te zeggen omdat ik onzeker werd van zijn omvattende vakkennis. Het is belangrijk te relativeren, in het diepe te durven springen, de wereld vergaat immers niet. Het was al eens de titel van mijn blog: gewoon doen en glorieus falen. Dat geldt hier ook! Wat kun je doen aan frustratie? Stel jezelf vragen, spoor op waar de frustratie zit, enzovoort. Zo kom je tot leren en winst voor jezelf.”

Bij filosoferen met kinderen gaat het erom dat kinderen leren hun eigen gedachten te formuleren, dat ze leren luisteren en creatief en kritisch gaan onderzoeken. Je weet als gespreksleider – en jij als cursusleider – nooit helemaal zeker welke kant het gesprek op zal gaan. Hoe bereid je je voor op dit omgaan met het ongewisse?

“Je weet van te voren nooit of een gesprek gaat ‘lukken’. Dit is afhankelijk van zoveel factoren: ligt het thema de deelnemers? Hebben ze er zin in? Zit ik zelf lekker in mijn vel? Klopt mijn aanpak? Zo begeleidde ik eens voor de derde keer een gesprek over ruzies oplossen en wéér kwam er niet uit wat ik hoopte. Door samen met de deelnemers te reflecteren op wat er gebeurde, door dichtbij mezelf te blijven en te benoemen wat er op dat moment door me heen ging, maak ik er een leermoment van. Dat wat ik mijn deelnemers probeer te leren, doorloop ik op dat moment zelf en het is van grote waarde als je hardop reflecteert en je kwetsbaar durft op te stellen.

Vaak vragen deelnemers mij, bijvoorbeeld als ze een gesprek begeleid hebben en het liep niet lekker, wat ze hadden moeten doen. Ik kan daar in principe wel een antwoord op geven maar dat zou het creatieve proces alleen maar stoppen. Ik vind het belangrijker dat mensen inzien dat het een kans is dat iemand signaleert dat iets niet lekker loopt. Als je daarbij kunt stilstaan, kan er ruimte ontstaan voor iets nieuws. Omgaan met het ongewisse doe ik dus ook door cursisten te motiveren zelf na te denken over hun eigen handelen, in plaats van te vertellen hoe het moet. Op hun beurt leren zij weer met deze onzekerheid om te gaan als ze zelf gesprekken gaan leiden. Dat is heel spannend en dat moet je durven doen, het is echt een kunst!”

Wat is de winst voor jou en Centrum HVO van het filosoferen met kinderen?

“Door te filosoferen heb ik geleerd om gesprekken, het communiceren, veel beter te ontrafelen. Ik heb geleerd om een open houding te hebben en echt te luisteren. Dit klinkt allemaal mooi, maar van Philipp Cam en Pieter Mostert heb ik handvatten gekregen om dit echt uit te voeren. Cam heeft bijvoorbeeld een heel overzichtelijke lijst gemaakt van kenmerken van een creatief gesprek en van een kritisch gesprek. Doordat ik inzicht heb in de kenmerken, kan ik dit beter benoemen als ik een gesprek leid en daardoor het gesprek nog beter begeleiden.

Voor de docenten die HVO geven op school, zou je met filosoferen de kwaliteit van kringgesprekken kunnen verbeteren. Een filosofisch gesprek scherpt het denken en is dusdanig opgezet dat kinderen echt naar elkaar moeten luisteren en van elkaars perspectieven kunnen leren. Dat past natuurlijk heel goed in de HVO-les.”

De training ScherpZinnig! wordt weer aangeboden op vrijdag 4, 11 en 25 april, 9 en 16 mei 2014 door Alexandra Bronsveld. De vervolgtraining DiepZinnig! wordt gegeven op vrijdag 24 en 31 januari en 7 en 14 maart 2014, door Alexandra Bronsveld en Ed Weijers.

(lees ook de blog Ungewissheitstoleranz: ‘lesgeven zonder antwoorden‘)

Gepost op: 21 november 2013

Deze pagina delen