‘De H factor – inspiratiefiguren voor het humanisme’ Nieuwe lessenserie

omslag_Themaboek_H-factorDeze maand is het nieuwe themaboek De H factor, inspiratiefiguren voor het humanisme verschenen. Het boek biedt een lessenserie: een jaarprogramma van 40 lessen, die ook los van elkaar gegeven kunnen worden. In deze lessen passeert een hele reeks aan verschillende denkers en doeners de revue, vanaf Socrates tot Malala Yousafzai. Het themaboek is bedoeld om leerlingen kennis te laten maken met levensverhalen, filosofie, geschiedenis, spiritualiteit en kunst om zo hun horizon te verbreden en hun eigen kijk op de wereld en hun waarden te onderzoeken. We spraken erover met auteur Kim Dusch*.

Waarom een boek over de H-factor? En wat wordt ermee bedoeld?

“Het humanisme is een levensbeschouwing die maar gedeeltelijk geïnstitutionaliseerd is. Er is bijvoorbeeld geen boekwerk, waarin staat hoe je een ‘goed leven’ kunt leiden. Dit is een opgave van de mensen zelf geworden: hoe willen zij leven? Wat is voor hen goed leven? Vanuit het humanisme zijn hier natuurlijk wel ideeën over, bijvoorbeeld welke waarden een belangrijke rol spelen, zoals vrijheid en verantwoordelijkheid, autonomie en verbondenheid. Maar hoe die waarden precies ingevuld of uitgedragen worden ligt niet vast. Dat maakt humanisme soms tot een ‘ongrijpbare’ levensbeschouwing. We wilden een manier vinden om het humanisme concreet te kunnen laten zien en hebben ervoor gekozen om de levens van verschillende mensen te bestuderen, die humanistische waarden belichamen en op een eigen wijze vormgeven. En waar de H-factor naar ons idee dus aanwezig is.”

Voor wie zijn deze lessen bedoeld?

“De lessen zijn gericht op leerlingen in groep 7 en 8, en in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. De lessen bieden de docent handvatten om met een thema aan de slag te gaan. Tegelijkertijd laten ze door hun opzet veel ruimte voor eigen antwoorden van de leerlingen. Behalve voor HVO-docenten is het boek ook geschikt voor GVO-docenten, groepsleerkrachten in het po en docenten in de onderbouw van het vo, die leerlingen willen laten onderzoeken wat hun eigen waarden en overtuigingen zijn.”

Laatst las ik dat er docenten in het land zijn die worstelen met de vraag of ze over de aanslagen in Parijs moeten praten in de klas, en hoe ze dat dan moeten aanpakken. Hoe kunnen deze lessen de docent handvatten bieden?

“Het zou kunnen dat docenten misschien overweldigd worden door een gebeurtenis als de aanslagen en niet weten hoe ze het gesprek op een constructieve manier op gang kunnen brengen. Een manier om dat te doen is om dit vanuit een thema of een verhaal te doen. Zo sluit bijvoorbeeld de situatie ‘Charlie Hebdo’ heel goed aan bij de les over Rosa Luxemburg, die over grenzen aan vrijheid en over vrijheid voor andersdenkenden gaat. Zij benadrukt dat strijden voor vrijheid vaak betekent dat er wordt gestreden voor de eigen vrijheid en niet die van anderen. Door het via een ander verhaal of in dit geval via het thema vrijheid te benaderen schep je enige afstand tussen jezelf en de actuele, met emoties en meningen beladen gebeurtenis, en kun je het toch bespreekbaar maken. In de lessen worden concrete gespreksvragen en individuele of groepsopdrachten aangereikt om samen met de leerlingen het onderwerp te verkennen, te verdiepen en te evalueren. De lessen laten zich dus goed verbinden met actuele situaties.”

Wat kan het de leerlingen in de klas brengen?

“Voor mij is de verbinding met het verhaal van iemand anders het allerbelangrijkste. Doordat ik me verbonden heb, ontstond een gevoeligheid voor de verhalen van anderen en heb ik daarin mijn eigen vooroordelen kunnen laten vallen. Door een verbinding aan te gaan met bijvoorbeeld het verhaal van Malala, kunnen leerlingen en docenten zich verdiepend inleven en de waarden ook op zichzelf betrekken: hoe ver ga jij voor je rechten en idealen? Hierdoor kunnen zowel leerlingen als docenten diepgaander inzicht in het menselijk bestaan krijgen en daardoor hun eigen positie en gedrag ten opzichte van waarden helder maken (wie ben ik, wat denk ik, wat voel ik, waar sta ik, wat doe ik). Dus het kan zowel leerlingen als docenten veel brengen!”

En wat heeft het jou gebracht?

“Wat me is opgevallen, is dat de mens altijd al met dezelfde thema’s bezig is geweest, zoals vrijheid, emancipatie, duurzaamheid, kunst. Ik vond het prachtig om ‘door de jaren heen’ een verbinding aan te gaan met deze mensen en in te zien dat het ook mensen zijn zoals wij in plaats van abstracte personen. Door dit boek te schrijven ben ik ook intensief bezig geweest met het verder verdiepen van mijn persoonlijke levensbeschouwing.** Toen ik ermee bezig was, ging ik de wereld bekijken met het boek – de personen en de verhalen – ‘in mijn achterhoofd’. Zo viel mij ineens op dat de fontein waar ik elke week langs ren in het park, de Yunus Emre fontein (zie foto) heet. Yunus Emre fontein in het TürkenschanzparkIn de lessen over Yunus Emre (Turkse Soefidichter, 1240-1321) onderzoeken leerlingen het begrip zelfkennis aan de hand van gedichten. Ook denk ik vaak aan de les van Toshiro Kanamori. Hij zegt dat het heel belangrijk is om mensen om je heen te leren kennen. Een simpel voorbeeld is, dat ik over een medestudent (negatieve!) meningen van anderen gehoord had en daar mijn oordeel op baseerde. Toen ik voor een opdracht met haar moest samenwerken kwam ik erachter dat ze juist een heel aardig persoon is. Klaarblijkelijk ben je nooit te oud om dit soort dingen (telkens weer opnieuw) te leren! De lessen in het boek hebben dus ook invloed op mijn dagelijks leven. Toen de proefdruk af was en ik het herlas, bekeek ik het met nieuwe ogen en raakte er weer door geïnspireerd. Het is een van de mooiste dingen die ik ooit heb gemaakt! Ik hoop dat de docenten en leerlingen er net zoveel plezier aan beleven als ikzelf!”

*) Kim Dusch is 6 jaar werkzaam geweest als onderwijskundig medewerker en trainer bij Centrum Humanistische Vorming, en rondt dit jaar haar studie Bildungswissenschaft af aan de Universiteit Wenen.

**) Lees haar blog ‘Je suis libre, tu est libre’ via de blogspot van Humanistiek.

Voor meer informatie over het boek, ga naar publicaties.

Gepost op: 4 februari 2015

Deze pagina delen