Pleidooi voor Bildungsruimte

bildungsruimte“Denk nu eens na!” roept de Professorin geïrriteerd. Iedereen houdt zijn adem in. Ik zie angstige gezichten om me heen en moet toegeven dat mijn hartslag ook hoger is dan normaal. Deze docent wordt door iedereen – collega’s en studenten – gevreesd op de ‘uni’. Ze is meedogenloos in haar kritiek en eist het uiterste. “Het enige dat ik van jullie vraag is dat jullie nadenken! Zo moeilijk is dat niet!” Ik vraag me af of ze gelijk heeft en wat ervoor nodig is om te kunnen nadenken en je ook te durven uiten.

Johan Faber van de Hanzehogeschool Groningen beschrijft autonomie als het hebben van een dusdanig uitgekristalliseerde identiteit dat je in verschillende situaties kunt handelen naar je eigen waardensysteem. Het gaat hem erom dat je in staat bent betekenisvolle relaties aan te gaan zonder daarbij jezelf te veranderen, en dat je een bestemming hebt. Deze bestemming wordt ook door Wilhelm van Humboldt – één van de grondleggers van het begrip ‘Bildung’ – gebruikt, als hij Bildung definieert als ‘die Bestimmung der Menschen’. Deze ontwikkeling tot autonoom individu, deze focus op Bildung, zou eigenlijk voorop moeten staan in ons onderwijs, maar – merkt Faber in zijn artikel op 3 oktober jl. op – het staat niet op de agenda van Jet Bussemakers die vorige maand door Nederland trok om de plannen voor onderwijs voor de komende paar jaar te presenteren en te bespreken.

De aandacht in het huidige onderwijs, zowel op basisscholen en middelbare scholen, als op hogescholen en universiteiten, gaat uit naar het reduceren van studietijd, het verhogen van het rendement, het binnenhalen van geld, het voldoen aan de standaards. Dit heeft echter een devaluatie van het onderwijs tot gevolg gehad, vanwege een gebrek aan diepe en brede vorming tot mens. In aansluiting op Faber pleit ik voor meer Bildungsruimte, omdat Bildung studenten voortbrengt die autonoom willen zijn – die weten wie ze zijn, wat ze willen en wat ze kunnen. Maar ook studenten die kunnen omgaan met het leven, met de wereld. De wereld is niet eenduidig, dus een opleiding kan daartoe ook niet opleiden. Faber citeert Lenzen (universiteit Hamburg) die zegt dat een ‘gebildet’ persoon een ‘stabiles Instabilitäts-bewusstsein’ (een stabiel instabiliteitsbewustzijn) heeft, zodat hij/zij op autonome wijze met deze ambiguïteit kan omgaan.

Bildungsruimte kan volgens Lenzen als volgt worden gerealiseerd: er wordt ruimte gemaakt voor kritiek en reflectie, er wordt aandacht geschonken aan de grote vragen des levens, er komt minder bureaucratie en meer dynamische en geëngageerde samenwerking. Voor onze Seminareinheit zou dat betekenen dat het niet alleen minder frustrerend is voor de Professorin, maar dat ook de studenten ervaren dat er ruimte is. Ruimte om te ontdekken en te leren, om vragen te stellen, om autonoom te willen zijn.

(Lees ook de blog Wat is Bildung eigenlijk?)

Kim Dusch | Gepost op: 18 november 2014

reageer

Deze pagina delen